№5-лекция тақырыбы: Фольклор поэтикасының қызметі (1 сағат. 5-аптада).

           Сабақтың мақсаты: 
-	магистрант фольклор поэтикасының қызметін анықтай білуіне;
-	қазақ фольклор поэтикасының ерекшелктерін ажыратуына;
-	фольклор  поэтикасының қызметтік ролін таба білуіне,
-	фольклорлық поэтиканың қалыптасу, даму жолдарын дәлелдей білуіне үйрету.

           Сабақтың нәтижесі:
-	магистрант фольклор поэтикасының қызметін анықтай отырып, оларды ажырата, нақтылай, түсіндіре, мысалдар келтіре, талдай, талқылай алатын болады.

	Әлемдік фольклортануда «фольклор» ұғымы өте кең мағынада қолданылады. Оған халық музыкасын, халық биін, халық өлеңін, халық театрын, халық әдебиетін, халық қолөнерін, халық қолданатын ырымдар мен ғұрыптарды, салттар мен наным-сенімдерді жатқызады. Демек, фольклор дегеніміз – тек қана ел арасына  тараған ауызекі шығармалар емес, фольклор – халықтың бұрынғы замандарда өмір сүрген бабаларымыз шығарып, пайдаланып, ұрпақтан ұрпаққа аманат етіп, бүгінгі дәуірге жеткізген руханияты. Ол көп салалы, сондықтан көп сипатты және көп функциялы, синкретті руханият. Өте ерте заманда туып, жүздеген  ғасырлар бойы өмір сүргендіктен фольклор – ежелгі қоғамның дүниетанымы және мәдениеті болған. Үнемі қолданыста болғандықтан, ол – адамдар тұрмысының қажетті бөлшегіне, атрибутына айналған.  Ұзақ тарихи дамудан өткен фольклор біздің дәуірге сөз өнері әрі мәдени мұра түрінде жетіп отыр.  Міне, осының бәрі фольклорды  әдебиеттен әлдеқашан  бұрын пайда болып, өзіндік көркем жүйе қалыптастырған сөз өнері деп тануға негіз болмақ.
Сөз өнеріне айналған фольклор – атам заманда туып, бірден-бірге айтылып, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отырған, сөйтіп, біздің дәуірімізге жеткен авторы жоқ ауызекі шығармалар екені белгілі. Ал, ауыз әдебиеті – ол да ауызша туып, ауызша тарап, орта ғасырлардағы қазақ қоғамы үшін кәдімгі кәсіби жазба әдебиеттің рөлін атқарған туындылар. Оның фольклордан бірнеше айырмашылығы бар: біріншіден – автордың болуы; екіншіден, мәтіннің біршама тұрақтылығы; үшіншіден, шығарма мазмұнының нақтылы, белгілі бір оқиғамен, адаммен байланыстылығы; төртіншіден, шығармада автордың өзіндік «мені» болуы, стилінде даралық сипаттың көрінуі; бесіншіден, шығармалар тек қана поэзия түрінде, толғау, арнау, мадақтау үлгісінде орындалуы; алтыншыдан, шығарманың қалың елдің, хан кеңесінің, жауынгер-сарбаздардың алдында дереу, импровизациямен айтылуы. Сондықтан мұндай дүниелерді «авторлық ауыз әдебиеті» деп, жеке бөліп атаған жөн. Орыс ғалымы С. Наровчатов бұл процесті былай түсіндіреді: «Мифтік сана көркемдік санадан өзгеше болуына қарамастан, мифология өнердің, әдебиеттің, поэзияның өркендеуіне орасан зор әсер етті. Ең алдымен ол адамзатты түйіндей айтуға үйретті. Мұнсыз көркем творчество болуы мүмкін емес» [Забытый мир // Наука и жизнь. 1963, №3].

Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	Фольклордағы поэтика қызметі туралы не білесіз?
2.	Фольклордағы поэтика қызметінің ролі жайында не білесіз?
3.	Қазақ фольклорындағы поэтика турасында айтыңыз!
4.	Қазақ фольклорындағы поэтика қызметіне мысалдар келтіріңіз!
5.	Поэтиканың фольклордағы қызметі туралы не білесіз?
6.	Қазақ фольклорындағы поэтиканың көркемдік қызметі қандай?
7.	Қазақ фольклорындағы поэтиканың өзге халықтар поэтикасынан айырмашылығы бар ма?
8.	Фольклор поэтикасының қазақ әдебиетіне әсерін көруге бола ма?
9.	Фольклордағы поэтика қызметінің қазіргі жағдайы қандай?
10.	Қазақ фольклорындағы поэтика қызметі жайында ғалымдардың пікірі қандай?

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

            1. Атымов М.  Қазақ романдарының поэтикасы. – Алматы: Ғылым, 1995.
            2. Есембеков Т.У. Көркем мәтін поэтикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2012.
	3. Темирболат А. Поэтика литературы. – Алматы: Қазақ университеті, 2011.
	4. Айтмұхамбетова Ж. Мифтің поэтикадағы қызметі: қазіргі кезең поэзиясы арқылы. – Алматы, 2010.
	5. Майтанов Б. Портрет поэтикасы.  – Алматы, 2006.
            6. Нұрғали Р. Толғауы тоқсан қызыл тіл.  – Алматы, 2009.
            7. Силантьев И.В. Поэтика мотива. – М., 2004.
            8. Якобсон Р. Работы по поэтике. – М., 2001.
9. Мауленов А. Қазіргі қазақ прозасындағы аңыздар мен мифтердің көркемдік қызметі. Канд. дисс.  авторефераты. Алматы, 2001.
     10. Қазіргі әдебиет және фольклор. Алматы, 2009.
     11. Асылбекұлы С. Қазақ повесі (генезис, эволюция, поэтика). Монография. Алматы: Үш қиян, 2008.
     12. Жанайдаров О. Ежелгі Қазақстан мифтері. Астана: Аруна, 2006.
           13. Айвазян М.К. Русская литература и фольклор. Ереван, ЕГУ, 2009.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.